Yüksek Mahkeme: 24 saatlik tutuklama süresi polis sizi ilk alıkoyduğunda başlar

Polis sizi saatlerce tutup ancak sonra "tutuklandınız" diyebilir mi? Hindistan Yüksek Mahkemesi az önce hayır dedi. 24 saatlik sayaç, özgürlüğünüz kısıtlandığı anda başlıyor.

Ne oldu?

Perşembe günü Yargıç Ujjal Bhuyan ve AS Chandurkar'dan oluşan heyet, kurumların tutuklamanın resmî kaydını geciktirerek anayasanın uzun süreli gözaltına karşı sağladığı korumadan kaçamayacağına hükmetti. Anayasa'nın 22(2). maddesine göre tutuklanan kişi, 24 saat içinde en yakın hâkimin önüne çıkarılmalıdır.

Dava, Tripura'da uyuşturucu davasında NDPS Yasası'na (Hindistan'ın narkotik yasası) göre, 11,03 kg yaba hapı nedeniyle tutulan dört kişiyle ilgiliydi. Dördü 29 Eylül 2025'te saat 14.00'te gözaltına alındı, ancak ertesi gün saat 11.00'de tutuklanmış gösterildi. Mahkeme, yargı denetimi olmadan geçen yaklaşık 18 saatin 22(2). maddeyi ihlal ettiğini belirtti ve dört kişinin derhal serbest bırakılmasına karar verdi.

Neden önemli?

Orissa, Kerala ve Madras dahil birkaç yüksek mahkeme, resmî tutuklamadan önceki sürenin hesaptan çıkarılmasına izin vermişti. Yüksek Mahkeme bunu "son derece sorunlu ve tamamen haksız" olarak niteledi ve bu kararları onaylamadı.

Yargıç Bhuyan, "özgürlükte geçici bir kesinti diye bir şey yoktur" dedi. Mahkeme ayrıca arama ve el koyma için alıkonulan kişinin de 24 saat içinde hâkimin önüne çıkarılması gerektiğine hükmetti. Özel bir yasa, dedi mahkeme, anayasaya yol gösteremez.

Heyet kararı, gözaltı sırasında şiddetle de ilişkilendirdi. Bu şiddetin çoğu zaman kişiler resmen tutuklanmış gösterilmeden tutulurken yaşandığını söyledi ve örnek olarak Bhagalpur gözlerin kör edilmesi davasını andı.

Şimdi ne değişiyor?

24 saatlik süre, kişinin özgürlüğünün kısıtlandığı tarih ve saatten, yani kolluk kuvvetlerinin onu durdurduğu andan itibaren başlıyor. Yalnızca hâkime ulaşmak için gerçekten gereken yolculuk süresi hesaptan düşülebilir.

Hâkimler artık kişinin özgürlüğünün hangi tarih ve saatten itibaren kısıtlandığını tam olarak kaydetmek ve sürenin tutulup tutulmadığını denetlemek zorunda. Tutulmadıysa kişi serbest bırakılmalı.

Daha önce ne olmuştu?

22(2). madde, Anayasa'nın yürürlüğe girdiği 26 Ocak 1950'den beri geçerli. 1997'de D.K. Basu davası, gözaltında kötü muameleyi önlemeyi amaçlayan, tutuklama ve gözaltına ilişkin bağlayıcı Yüksek Mahkeme yönergelerini ortaya çıkardı.